ชุด O₂ มีทุกเรือ — แต่ไม่มีใครเคยซ้อมเปิด

เรือดำน้ำทุกลำในไทยมีกล่องส้มใบหนึ่งผูกอยู่ข้างม้านั่ง ข้างในมีถัง O₂ หน้ากาก demand valve สายต่อ — แต่ไดฟ์มาสเตอร์ส่วนใหญ่ไม่เคยเปิดมันนอกห้องเรียน จากข้อมูล DAN มีเพียง 24% ของนักดำน้ำที่บาดเจ็บทั่วโลกที่ได้รั��ออกซิเจนปฐมพยาบาล และในจำนวนนั้นไม่ถึง 1 ใน 4 ที่ได้��ับความเข้มข้นเกือบ 100% อุปกรณ์มีครบ แต่ความพร้อมใช้งานไม่มี

6 สัญญาณที่ห้ามเพิกเฉยหลังขึ้นจากน้ำ

โรคลดความกดอากาศไม่ได้ออกอาการแบบฉับพลัน มันค่อยๆ มา — ปลายนิ้วชาอาจคิดว่าชุดรัด ข้อเจ็บอาจโทษว่ายกแท็งก์ เหนื่อยอาจโทษแดด แต่ถ้ามี 2 อาการซ้อนกันภายในไม่กี่ชั่วโมงหลังดำ ให้สงสัย DCS ไว้ก่อน

• ปวดข้อแบบย้ายตำแหน่งหรือหนักขึ้นเรื่อยๆ — ไหล่ ศอก เข่า เจ็บเพิ่มเวลาขยับ ไ��่หายแม้พัก คิดเป็น ~70% ของ Type 1 DCS
• ชาหรือเป็นเหน็บ (paresthesia) — มือ เท้า ริมฝีปาก มักเป็นทั้งสองข้าง ถ้าเริ่มภายใน 30 นาทีหลังขึ้นผิวน้ำ ให้ถือว่าเป��น DCS จนกว��าจะพิสูจน์ว่าไม่ใช่
• เหนื่อยผิดสัดส่วน — ��ม่ใช่ "เหนื่อยจากดำน้ำ" แต่เป็น "ยกแขนปีนบันไดไม่ไหว" ถ้านอนหลับตลอดเรือกลับแล้วยังไม่ดีขึ้นตอนถึงท่า — นั่นไม่ใช่แดดเผา
• ผิวลาย (cutis marmorata) — ผื่นลายหินอ่อนสีม่วง-แดงตามลำตัว ไม่ใช่แค่คัน คันเฉยๆ พบบ่อยและไม่ร้ายแรง แต่ลายหินอ่อนหมายถึงฟองอากาศกำลังกระทบหลอดเลือดฝอย มักนำหน้าอาการทางระบบประสาท
• เวียนศีรษะหรือบ้านหมุน — DCS ที่หูชั้นในดูเหมือนเมาเรือ แยกยากบนเรือโคลง จุดสังเกต: เมาเรือดีขึ้นเมื่อขึ้นฝั่ง DCS ไม่ดีขึ้น
• เดินลำบาก ปัสสาวะไม่ออก มองไม่ชั�� — อาการทางระบบประสาทหลังดำน้ำ = Type 2 DCS จนกว่าแพทย์ hyperbaric จะบอกว่าไม่ใช่ อย่ารอดู

อาการ DCS มักปรากฏภายใน 15 นาที ถึง 12 ชั่วโมงหลังขึ้นผิวน้ำ ส่วนใหญ่เกิดในชั่วโมงแรก ยิ่งรอนาน ยิ่งเสียโอกาสที่ออกซิเจนจะทำงานได้ดีที่สุด

ข้างในกล่องส้มมีอะไร

• ถังออกซิเจน + วาล์ว — ขนาด M9 (255 ลิตร) จ่ายได้ประมาณ 17–20 นาทีที่ 15 ลิตร/นาที ถังใหญ่ขึ้น (D-size 415 ลิตร) ได้ราว 28 นาที
• เรกูเลเตอร์พร้อมเกจวัดแรงดัน — ดูปริมาณคงเหลือเพื่อวางแผนว่ามีเวลาเท่าไหร่
• Demand valve + สายแรงดันกลาง — มาตรฐานสูงสุด จ่ายเฉพาะตอนหายใจเข้า ให้ความเข้มข้น ~95% ประหยัดแก๊สเพราะไม่จ่ายตอนหายใจออก
• หน้ากาก NRB (Non-rebreather) + ช่องจ่ายต่อเนื่อง — ตัวสำรอง ได้ ~75% FiO₂ ที่ 10–15 ลิต���/นาที ใช้ง่ายกว่า สบายกว่าสำหรับผู้ป่วยที่ตื่นตระหนก แต่สิ้นเปลืองถัง 2–3 เท่า
• หน้ากากช่วยหายใจ (pocket mask) — สำหรับผู้ป่วยหยุดหายใจ ต่อเข้ากับช่องจ่ายต่อเนื่อง
• MTV (Manually Triggered Ventilator) — ช่วยหายใจแรงดันบวก มีวาล์วกันปอดบาดเจ็บ กดไม่เกิน 1 วินาทีต่อครั้ง

เซอร์วิส demand valve และ MTV ทุก 2 ปี ตรวจวันหมดอายุทดสอบแรงดันถัง — ถังหมดอายุเติมไม่ได้ตามกฎหมาย ชุดเต็มราคาประมาณ 15,000–35,000 บาท ค่าเซอร์วิสเรกูเลเตอร์ 3,000–5,000 บาท

Demand Valve หรือ NRB — ตัดสินใจใน 3 วินาที

ผู้ป่วยรู้ตัว หายใจปกติ ประกบหน้ากากแน่นได้

→ Demand valve — FiO₂ สูงสุด (~95%) ถังอยู่ได้นาน บอกผู้ป่วย: "หายใจเข้าช้าๆ ลึกๆ ผ่านหน้ากาก"

ผู้ป่วยรู้ตัวแต่หอบ อ่อนแรง กดวาล์วไม่ไหว

→ หน้ากาก NRB ที่ 15 ลิตร/นาที — เติมถุงลมให้เต็มก่อนสวม ประกบให้แนบ ช่องว่างทุกจุดทำให้ความเข้มข้นตก

ผู้ป่วยหมดสติแต่ยังหายใจ

→ NRB + 15 lpm ท่าตะแคง ดูทางเดินหายใจตลอด

ผู้ป่วยหยุดหายใจ

→ MTV หรือ pocket mask เริ่มช่วยหายใจทันที MTV กด 1 วินาทีต่อครั้ง

DAN ระบุว่า demand valve เป็นมาต���ฐานปฐมพยาบาล DCS แต่หน้ากาก NRB ที่ใช้อยู่ ดีกว่า demand valve ที่ยังอยู่ในกล่อง ผลลัพธ์ที่แย่ที่สุดคือไม่ได้ให้ออก���ิเจนเลย

4 ขั้นตอนที่ต้องซ้อม

ซ้อมตอนเรือเงียบ เครื่องดับ ถังปิด ซีซั่นละครั้ง ถ้าซ้อมแล้วใช้เวลาไม่ถึง 90 วินาที ถ้าไม่ซ้อม เวลาจริงใช้ 4–6 นาที ช่วงเวลาต่างกันนี้สำคัญเมื่อไนโตรเจนในร่างกายผู้ป่วยยังเพิ่มขึ้น

1. รู้ + ประกาศ — พูดดังๆ: "สงสัย DCS" ไม่ต้องรอให้คนอื่นเห็นด้วย คนเดียวเรียก ทุกคนเคลื่อน
2. จัดท่าผู้ป่วย — นอนราบ ถ้าอาเจียนให้ตะแคง ไม่ต้องยกขา (แนวทางเก่าที่ยกเลิกแล้ว) ถอดชุดเพื่อดูผิว
3. เปิดกล่อง เปิดวาล์ว ต่อ จ่าย — หมุนวาล์วถังทวนเข็ม เปิดสุดแล้วหมุนกลับครึ่งรอบ เช็คเกจ: ต่ำกว่า 50 บาร์ = เหลือไม่กี่นาที เลือก demand valve หรือ NRB สวมหน้ากาก ยืนยันว่าแก๊สไหล
4. โทรขอความช่วยเหลือ ขณะออกซิเจนยังจ่ายอยู่ — วิทยุชายฝั่งหรือโทรห้องแรงดัน แจ้ง: จำนวนไดฟ์วันนี้ คว��มลึกสูงสุด เวลาหลังขึ้นผิวน้ำ อาการที่เห็น สถานะ O₂ อย่าหยุดจ่ายออกซิเจนเพื่อโทร — มอบหมายคนที่สองโทรแทน

จ่ายออก���ิเจนต่อ��นื่องจนทีมห้องแรงดันรับช่วง หรือจนถังหมด ไม่มีขีดจำกัดเวลาสำหรับ normobaric O₂ ในการปฐมพยาบาล DCS งานวิจัยยืนยันว่าให้ O₂ ภายใน 4 ชั่วโมงแรกช่วยลดจำนวนครั้งที่ต้���งเข้าห้องแรงดัน

ถังอยู่ได้นานแค่ไหน — แล้วทำอย่างไรเมื่อหมด

• M9 + demand valve — ราว 25–45 นาที ขึ้นกับอัตราหายใจ
• M9 + NRB 15 lpm — ประมาณ 17 นาที
• M9 + NRB 10 lpm — ประมาณ 25 นาที
• D-size + NRB 15 lpm — ประมาณ 28 นาที

เมื่อเกจชี้ศูนย์ก่อนความช่วยเหลือมาถึง:

• ให้ผู้ป่วยนอนนิ่ง — ขยับมากฟองอากาศยิ่งเคลื่อนตัว
• ให้น้ำ (ไม่อัดแก๊ส อุณหภูมิห้อง) จิบทีละ 100–200 มล. ทุก 15 นาที ร่างกายขาดน้ำทำ DCS แย่ลง
• จดอาการทุก 5 นาที ดีขึ้นหรือแย่ลงล้วนมีค่าสำหรับแพทย์ห้องแรงดัน
• ห้ามให้เดิน ห้ามให้ลงน้ำ ห้ามทำ in-water recompression เอง นอกจากแพทย์ hyperbaric สั่งทางโทรศัพท์ การลดแรงดันใต้น้ำแบบไม่มีแผนเคยทำให้นักดำน้ำเสียชีวิต

แม้เข้าห้องแรงดันสำเร็��แล้ว อาการกลับมาซ้ำได้ 15–40% ของเคส ออกซิเจนปฐมพยาบาลที่เร็วและเข้มข้นพอช่วยลดโอกาสนี้ กล่อง O₂ ไม่ใช่ยารักษา — มันคือสะพานระหว่างอุบั���ิเหตุกับการรักษาจริง สะพานยิ่งสั้นยิ่งแข็ง ผลลัพธ์ยิ่งดี

ห้องแรงดันในไทย — เบอร์ที่ต้องติดห้องนำเรือ

ซีซั่นสิมิลันปิด 16 พฤษภาคม 2026 ไลฟ์อะบอร์ดรอบสุดท้ายของปีกำลังออกเดินทาง — ห้องแรงดันที่ใกล้ที่สุดสำหรับเหตุฝั่งอันดามันคือภูเก็ต เปิด 24 ชั่วโมง ฝั่งอ่าวไทย เกาะเต่ามีห้องแรงดันบนเกาะไม่ต้องนั่งเรือข้ามไปแผ่นดินใหญ่ ช่วงทัศนวิสัยดีที่สุด (มี.ค.–มิ.ย.) ครอบคลุมเต็มที่

• ภูเ��็ต (อันดามัน) — เปิดมาตั้งแต่ปี 1996 ห้องแรงดันแบบหลายคน (4 ที่นั่ง) ฉุกเฉิน 24/7: 081 081 9000
• เกาะเต่า (อ่าวบน) — ตั้งอยู่แม่หาด ไม่ต้องนั่งเรือ ระยะส่งตัวสั้นที่สุดในน่านน้ำไทย — 10 นาทีจากทุกร้านดำน้ำ ฉุกเฉิน 24/7: 081 081 9777
• เกาะสมุย (อ่าว) — ครอบคลุมสมุย พะงัน อ่างทอง ฉุกเฉิน 24/7: 081 081 9555
• พัทยา (ชายฝั่งตะวันออก) — ศูนย์เวชศาสตร์ดำน้ำ รพ.พัทยา ถ.สุขุมวิท
• กรุงเทพฯ — ศูนย์ออกซิเจนแรงดันสูง รพ.กรุงเทพ รับส่งต่อ ไม่ใช่จุดรับเหตุฉุกเฉินแรก

เวลาเดินทางจากสิมิลันถึงภูเก็ต 3–5 ชม. ขึ้นกับคลื่นและความเร็วเรือ จากเกาะพะงัน/อ่างทองถึงสมุย 45–90 นาทีโดยสปีดโบท ทุกนาที���ี่ให้ O₂ 95% บนเรือคือนาทีที่ช่วยล้างไนโตรเจนออก — สิ่งที่ห้องแรงดันไม่ต้องทำซ้ำ

ติดเบอร์เหล่านี้ที่ห้องนำเรือ บันทึกในโทรศัพท์กัปตัน เมื่อเกิดเหตุจริง การค้นหาข้อมูลบนเรือโคลงกับลูกเรือตกใจไม่ใช่แผน

อ่านเพิ่ม: ทำไมใบ CPR อย่างเดียวไม่พอบนเรือหางยาว · อ่านเพิ่ม: ความผิดพลาด 3 วินาทีที่ลากนักดำขึ้นผิวน้ำ · อ่านเพิ่ม: นิสัยนักดำระดับสูงที่ย้อนกลับมาทำร้ายตอนซ้อม Rescue

Sources

• DAN — Understanding Oxygen Kit Components
• DAN — Decompression Illness: What Is It and What Is the Treatment
• NCBI StatPearls — Decompression Sickness
• CDC Yellow Book — Scuba Diving: Decompression Illness
• PMC — Comparison of Tissue Oxygenation with Different O₂ Delivery Devices