ถังอากาศ 200 บาร์ หมดใน 90 วินาทีได้จริงหรือ?

ถังอากาศ 200 บาร์ หมดใน 90 วินาทีได้จริงหรือ? ได้ — ถ้าเรกูเลเตอร์เปิดค้างที่ 30 เมตร เสียงฟู่ดังสนั่นแทนที่จะได้ยินฟองอากาศปกติ เข็มเกจเริ่มตกต่อหน้าต่อตา แล้วนักดำน้ำต้องทำอะไรใน 90 วินาทีถัดไป?

ข่าวดีคือเรกูเลเตอร์ที่ไหลยังจ่ายอากาศอยู่ ข่าวร้ายคือมันจ่ายหมดถังไม่ว่าจะต้องการหรือไม่ สิ่งที่ทำใน 90 วินาทีถัดจากนี้ — 3 ขั้นตอนเรียงลำดับ — จะเป็นตัวตัดสินว่าไดฟ์นี้จบลงด้วยการขึ้นผิวน้ำอย่างสงบ หรือเป็นเหตุฉุกเฉิน

ทำไมเรกูเลเตอร์ "ไหล" แทนที่จะ "ตัน"

เรกูเลเตอร์ทุกตัวถูกออกแบบให้พังไปในทิศทางเดียว คือ เปิด วิศวกรเรียกว่า downstream failure — วาล์วเปิดให้อากาศไหลออกแทนที่จะปิดกั้นอากาศ ถ้าเรกูเลเตอร์พังแบบ upstream คืออากาศถูกตัดเลย สถานการณ์จะอันตรายกว่ามาก เสียงฟู่ที่ดังน่ารำคาญนั่นแหละคือระบบทำงานตามที่ออกแบบ — แค่ไม่ได้อยู่ในเวลาที่ต้องการ

สาเหตุหลักคือน้ำเย็น เมื่ออุณหภูมิต่ำกว่า 10°C ความชื้นภายใน first stage แข็งตัวรอบวาล์ว ดันห้อง intermediate pressure เปิดค้าง มาตรฐาน EN 250:2014 ทดสอบเรื่องนี้โดยเฉพาะ — เรกูเลเตอร์ที่ผ่านมาตรฐานต้องทำงานในน้ำ 4°C ที่อัตราหายใจ 62.5 ลิตร/นาที นาน 5 นาทีโดยไม่ไหล

แต่น้ำเย็นไม่ใช่สาเหตุเดียว เซอร์วิสเกินกำหนดทำให้โอริงแข็ง วาล์วสึก IP ค่อยๆ สูงจนเรกูเลเตอร์ second stage รับไม่ไหว กดปุ่ม purge โดนกระแทกตอนลงน้ำก็เปิดค้างได้ แล้ว venturi effect เองก็มีส่วน — อากาศไหลเร็วสร้างแรงดูดภายใน housing ดึงไดอะแฟรมเข้าจนอากาศไหลต่อไม่หยุด สวิตช์ venturi ที่เรกูเลเตอร์ส่วนใหญ่มี เอาไว้ลดแรงนี้ก่อนลงน้ำ

น้ำทะเลไทยอุณหภูมิ 26-30°C ตลอดซีซั่นดำน้ำ โอกาสแข็งตัวจึงต่ำมาก ความเสี่ยงจริงๆ อยู่ที่เรกูเลเตอร์เช่าที่เซอร์วิสไม่ตรงกำหนด โดยเฉพาะช่วงไฮซีซั่นที่เรกูเลเตอร์โดนใช้งาน 4 ไดฟ์/วัน 6 วัน/สัปดาห์ ตลอดซีซั่น ตุลาคม–พฤษภาคม

ถังหมดเร็วแค่ไหนเมื่อเรกูเลเตอร์ไหล

คณิตศาสตร์ตรงไปตรงมา นักดำน้ำปกติใช้อากาศ 15-20 ลิตร/นาทีที่ผิวน้ำ (ค่า SAC) ที่ 30 เมตร ความดัน 4 ATA ทำให้ใช้อากาศเพิ่มเป็น 4 เท่า คือ 60-80 ลิตร/นาที แค่หายใจปกติ

เรกูเลเตอร์ที่ไหลไม่ได้ "หายใจ" มันปล่อยอากาศ 200-400 ลิตร/นาทีผ่าน second stage ที่เปิดค้าง เทียบกับถังอลูมิเนียม 80 ลูกบาศก์ฟุต (บรรจุ 207 บาร์):

• ที่ผิวน้ำ — ถังเต็มหมดในราว 2-3 นาที
• ที่ 30 เมตร — ถังเต็มหมดในราว 60-90 วินาที

ตัวเลขนี้คิดจากถังเต็ม ถ้าเริ่มไดฟ์ที่ 150 บาร์แทน 200 เวลาก็หดลงอีกเกือบครึ่ง เริ่มไหลตอนเหลือ 80 บาร์ — ไม่ใช่เรื่องแปลกสำหรับไดฟ์ที่สองของวัน — อากาศอาจเหลือไม่ถึง 1 นาที

ขั้นตอนที่ 1 — เอียงหัว จิบอากาศ

สัญชาตญาณบอกให้กัดเรกูเลเตอร์แน่นแล้วหายใจปกติ สัญชาตญาณนี้ผิด ถ้ากัดแน่น อากาศจะถูกดันเข้าปอดไม่หยุด เสี่ยงต่อการบาดเจ็บจากปอดขยายตัวเกิน

เทคนิคที่ถูกต้อง สอนในคอร์ส PADI และ SSI Open Water ทุกเจ้า ใช้เวลาราว 5 วินาที:

• เปิดช่องว่าง — กัดฝั่งขวาไว้ตามปกติ ปล่อยฝั่งซ้ายให้เผยอออกจากริมฝีปาก ให้น้ำและอากาศไหลออกได้
• เอียงหัวไปทางขวา — ให้ช่องเปิดหันลงเล็กน้อย แรงโน้มถ่วงช่วยไล่น้ำออก
• จิบ อย่าสูดยาว — หายใจเข้าสั้นๆ จิบอากาศจากกระแสฟองที่ไหลผ่านปาก ใช้ลิ้นเป็นเขื่อนกันน้ำระหว่างจิบแต่ละครั้ง

เทคนิคนี้ไม่สบาย น้ำจะเข้าปาก เสียงดังรำคาญ แต่ทุกจิบให้อากาศพอหายใจต่อ ให้สมองยังทำงาน ยังคิดขั้นตอนต่อไปได้

แบบฝึกในสระตอนเรียน OW ฝึกแค่ 30 วินาที ที่ความลึกจริง เป้าหมายไม่ใช่จิบอากาศไปเรื่อยๆ แต่จิบพอให้สลับไปใช้อากาศสำรองได้

ขั้นตอนที่ 2 — สลับไปใช้อากาศสำรอง

จิบอากาศซื้อเวลา อากาศสำรองซื้อการขึ้นผิวน้ำ ควรสลับภายใน 15-20 วินาทีหลังเริ่มจิบ นานพอให้หายใจมั่นคง สั้นพอไม่ให้ถังหมดก่อน

ตัวเลือกแรกคือออคโตปัสของตัวเอง เรกูเลเตอร์สำรองที่คลิปไว้แถวอก หยิบมาใส่ปากแล้วหายใจ ซึ่งต้องซ้อมให้คล่องก่อนลงน้ำ — นี่เป็นเหตุผลว่าทำไมการเช็คอุปกรณ์กับบัดดี้ก่อนดำถึงสำคัญ

แต่ถ้าปัญหาเกิดที่ first stage — IP สูงเกินจนดัน second stage ทั้งสองตัวเปิด — ออคโตปัสของตัวเองก็อาจไหลด้วย เมื่อ first stage เป็นต้นเหตุ เรกูเลเตอร์ทั้งหมดบนถังนั้นมีปัญหา

ทางเลือกถัดมาคืออากาศจากบัดดี้ ให้สัญญาณมือ "หมดอากาศ" (ฝ่ามือตัดผ่านลำคอ) รับออคโตปัสจากบัดดี้ แล้วหายใจไปพร้อมกัน

ตัวเลือกที่สามคือถังสำรอง (pony bottle) สำหรับเดย์ทริปในอันดามันหรืออ่าวไทย ถังสำรองยังไม่แพร่หลาย แต่เริ่มเห็นมากขึ้นในกลุ่มที่ดำลึกเกิน 30 เมตรตาม Richelieu Rock หรือหินแดง

ขั้นตอนที่ 3 — ขึ้นอย่างมีสติ ห้ามพุ่ง

ขั้นตอนนี้เป็นจุดที่พลาดกันบ่อยที่สุด เสียงดัง เกจตก น้ำเค็มเข้าปาก — ทุกอย่างบอกให้รีบขึ้น การขึ้นผิวน้ำถูกต้อง การพุ่งขึ้นเร็วไม่ถูกต้อง

ข้อมูลเหตุการณ์จาก DAN ระบุว่าการพุ่งขึ้นผิวน้ำแบบไม่ควบคุม เป็นสาเหตุบาดเจ็บอันดับต้นๆ ที่เชื่อมโยงกับเรกูเลเตอร์ไหล ตัวเรกูเลเตอร์เองไม่ค่อยทำอันตราย — สิ่งที่ทำอันตรายคือการพุ่งขึ้นผิวน้ำ ข้ามเซฟตี้สต็อป กลั้นหายใจ จนเกิดอาการ arterial gas embolism หรือโรคน้ำหนีบ

ขั้นตอนขึ้นผิวน้ำหลังสลับไปใช้อากาศสำรอง:

• ควบคุมการลอยตัว — ปล่อยลมจาก BCD นักดำน้ำที่เพิ่งสลับมาหายใจจากบัดดี้มักลอยสูงเกิน ปล่อยลมจากวาล์วไหล่แล้วทำตัวให้ขนาน
• ขึ้นไม่เกิน 9 เมตร/นาที — คอมพิวเตอร์ส่วนใหญ่เตือนที่ 10 เมตร/นาที ทำตามคอมพิวเตอร์ ถ้าแชร์อากาศกับบัดดี้ ขึ้นพร้อมกัน สบตากัน
• เซฟตี้สต็อปถ้าอากาศพอ — 3 นาทีที่ 5 เมตร ถ้าถังรวมเหลือเกิน 50 บาร์ ทำเซฟตี้สต็อป ถ้าต่ำกว่า 50 บาร์ ข้ามไป — อากาศหมดที่ 5 เมตรอันตรายกว่า
• ขึ้นผิวน้ำ เป่า BCD ส่งสัญญาณเรือ

ทั้งหมดตั้งแต่เรกูเลเตอร์เริ่มไหลจนถึงผิวน้ำ ใช้เวลาราว 4-6 นาทีจาก 30 เมตร ฟังดูไม่นาน แต่ตอนอะดรีนาลีนพุ่ง ทุกวินาทียาวนาน การซ้อมทักษะการลอยตัวและแชร์อากาศในน้ำตื้นช่วยให้ทำได้เร็วขึ้นตอนเจอจริง

เมื่อเรกูเลเตอร์ทั้งคู่ไหลพร้อมกัน

เรื่องนี้บรีฟไม่ค่อยพูดถึง แต่เกิดได้จริง กรณีที่ DAN เผยแพร่ เรกูเลเตอร์ของนักดำน้ำคนหนึ่งเริ่มไหลตอนขึ้น บัดดี้ให้ออคโตปัส สองคนเริ่มขึ้นด้วยกัน กลางทาง เรกูเลเตอร์ของบัดดี้เองก็เริ่มไหล — น้ำเย็นบวกเรกูเลเตอร์สองตัวที่เซอร์วิสเกินกำหนด ไม่มีใครมีถังสำรอง

ทั้งคู่ขึ้นถึงผิวน้ำเหลือแรงดันหลักเดียวทั้งสองถัง ไม่มีใครบาดเจ็บ เพราะทั้งคู่ซ้อมขั้นตอนมาดีพอ

บทเรียนจากกรณีนี้ ถ้าสภาพที่ทำให้เรกูเลเตอร์ตัวหนึ่งไหล — thermocline เย็น หายใจหนัก เซอร์วิสเกินกำหนด — สภาพเดียวกันก็มีผลกับอีกตัว เรกูเลเตอร์เช่าจากเรือลำเดียวกันมาจากแบทช์เซอร์วิสเดียวกัน thermocline โดนพร้อมกัน

เมื่ออากาศสำรองก็มีปัญหา ลำดับความสำคัญเปลี่ยนเป็นขึ้นตรงโดยไม่หยุดเซฟตี้สต็อป — ยังคงควบคุมความเร็ว ปล่อยลม BCD หายใจออก แต่ไม่หยุดที่ 5 เมตร ขึ้นตรงโดยไม่หยุดดีกว่าอากาศหมดที่ความลึกเสมอ

ป้องกันไม่ให้เรกูเลเตอร์ไหล

การป้องกันอยู่ที่ 3 จุด: บันทึกเซอร์วิส การเช็คก่อนดำ และแผนการดำ

ระยะเซอร์วิสต่างกันตามยี่ห้อ แต่หลักการเดียวกัน — เปลี่ยนชิ้นส่วนก่อนที่มันจะพัง:

• Cressi — ทุก 12 เดือน หรือ 100 ไดฟ์ อย่างใดถึงก่อน
• SCUBAPRO — ทุก 24 เดือน หรือ 100 ไดฟ์
• Atomic Aquatics — ทุก 24 เดือน หรือ 300 ไดฟ์ (รุ่น T3: 36 เดือน)

สำหรับคนเช่าเรกูเลเตอร์ — ซึ่งคือนักท่องเที่ยวส่วนใหญ่ที่มาดำน้ำไทย — คำถามเดียวที่ควรถามร้านดำน้ำคือ เรกูเลเตอร์ตัวนี้เซอร์วิสครั้งสุดท้ายเมื่อไหร่ ร้านที่ดีตอบได้ทันที ร้านที่บ่ายเบี่ยงคือสัญญาณเตือนก่อนขึ้นเรือ

การเช็คก่อนลงน้ำใช้เวลา 30 วินาที จับปัญหาได้ก่อนลงลึก:

• สวิตช์ venturi ไปตำแหน่ง pre-dive ก่อนเปิดถัง
• ลองหายใจจาก second stage ทั้งสองตัว ฟังเสียงฟู่ระหว่างลมหายใจ
• ดู SPG ว่าเข็มนิ่ง ถ้าเข็มค่อยๆ ขึ้นตอนไม่ได้หายใจ แสดงว่า IP กำลังไต่
• ตรวจข้อต่อสาย ว่ามีฟองรั่วหรือโอริงซึมไหม

คนดำน้ำเย็นต้องระวังเพิ่ม มาตรฐาน EN 250:2014 รับรองเรกูเลเตอร์ที่ทดสอบในน้ำ 4°C แต่แม้รุ่นที่ผ่านมาตรฐานก็ควรหลีกเลี่ยงการกด purge ในอากาศเย็น เก็บถังในที่อุ่นจนกว่าจะประกอบอุปกรณ์ และหายใจสม่ำเสมอไม่ฮึบแรง

สำหรับน้ำไทยที่อุณหภูมิ 26-30°C แม้แต่ใน thermocline ที่ 30 เมตร ความเสี่ยงจากน้ำเย็นแทบไม่มี ตัวการจริงคือเรกูเลเตอร์เช่าไฮซีซั่นที่โดนใช้งานหนักหลายร้อยไดฟ์ตั้งแต่เซอร์วิสล่าสุด IP ค่อยๆ ไต่จนวันหนึ่ง second stage ยอมแพ้

Sources

• DAN — Regulator Free-Flow Leads to Failed Buddy Breathing
• DAN Alert Diver — Estimating Your Air Consumption
• PADI — Learn About Your Dive Regulator
• Scuba Forge — EN 250 Regulator Certification and Cold-Water Testing
• NCBI — DAN Annual Diving Report: Diving Equipment Failures