ลง 30 เมตรด้วยกัน ทำไมคอมพ์ฉันโดน Deco
25 เมษายน 2569
ดำพร้อมกัน เวลาเท่ากัน แก๊สเดียวกัน แต่คอมพ์เครื่องหนึ่งสั่ง Deco อีกเครื่องจอสะอาด คำตอบอยู่ที���อัลกอริทึมกับค่า GF ที่ไม่เคยเปิดดู
ลง 30 เมตรพร้อมกัน ไซต์เดียวกัน เวลาเท่ากัน แก๊สเดียวกัน พอถึง 6 เมตร คอมพ์คนหนึ่งส่งเสียง — Deco 3 นาที อีกคนจอสะอาด เหลือเวลา No-Deco อีก 4 นาที ไม่มีเครื่องไหนเสีย แค่คำว่า "ปลอดภัย" ของคอมพ์สองเครื่องนิยามไม่เหมือนกัน
สาเหตุมีสองอย่าง: อัลกอริทึมที่ทำงานอยู่ข้างในจอ กับค่าตั้งที่นักดำน้ำส่วนใหญ่ไม่เคยเปิดดู ทำความเข้าใจทั้งสองเรื่องใช้เวลาไม่ถึงสิบนาที แต่อาจเปลี่ยนวิธีวางแผนไดฟ์ของคุณตลอดไป
สองโมเดล ปัญหาเดียว
คอมพ์ดำน้ำทุกเครื่องแก้โจทย์เดียวกัน: ไนโตรเจนละลายในเนื้อเยื่อได้แค่ไหนก่อนจะเกิดฟองอากาศและเสี่ยงต่อโรคลดความกดอากาศ? ความต่างอยู่ที่ปรัชญา
Bühlmann ZHL-16C พัฒนาโดย Albert Bühlmann แห่งมหาวิทยาลัยซูริก จำลองร่างกายเป็น 16 ช่องเนื้อเยื่อทางทฤษฎี แต่ละช่องดูดซับและปล่อยไนโตรเจนในอัตราต่างกัน — ค่าครึ่งชีวิตตั้งแต่ 4 นาที (เนื้อเยื่อเร็วอย่างเลือด) ถึง 635 นาที (เนื้อเยื่อช้าอย่างกระดูกอ่อน) โมเดลนี้ติดตามแค่แก๊สที่ละลาย ถ้าความดันในเนื้อเยื่อยังไม่เกินค่า M-value คอมพ์บอก: ขึ้นได้ ผลคือโปรไฟล์ที่ขึ้นค่อนข้างเร็วแล้วไปหยุดนานที่ตื้น ซึ่งความต่างของแรงดันไล่แก๊สออกได้ดีที่สุด
Reduced Gradient Bubble Model (RGBM) คิดโดยนักฟิสิกส์ Bruce Wienke เริ่มจากสมมติฐานต่างกัน — ฟองขนาดจิ๋วมีอยู่ในกระแสเลือดก่อนขึ้นแล้ว หน้าที่ของอัลกอริทึมคือรักษาฟองเหล่านั้นให้เล็ก RGBM จึงสั่งหยุดลึกกว่าตั้งแต่เริ่มขึ้น แลกกับเวลาน้อยลงที่ตื้น และมักจำกัดไดฟ์ซ้ำเข้มกว่า
งานวิจัยตรวจสอบอัลกอริทึมเชิงพาณิชย์ 4 ตัว (ตีพิมพ์ใน Diving and Hyperbaric Medicine ปี 2019) พบว่าไม่มีตัวไหนผ่านทุกเกณฑ์ด้วยค่าจากโรงงาน แต่ทั้ง Bühlmann และ RGBM ของ Suunto ปรับแล้วผ่านได้ — หมายความว่าไม่มีอัลกอริทึมไหนสมบูรณ์ตั้งแต่แกะกล่อง
16 ช่อง กับ 635 นาที
ตัวเลข 16 ใน ZHL-16C ไม่ได้สุ่มมา แต่ก็ไม่ใช่กายวิภาค Bühlmann เลือก 16 ช่องคณิตศาสตร์เพื่อกระจายอัตราดูดซึมที่เป็นตัวแทนร่างกาย ไม่มีช่องไหนตรงกับอวัยวะจริงเป๊ะ ค่าครึ่งชีวิต 4 นาทีสะท้อนความเร็วที่เลือดสมดุลกับแก๊สหายใจ ส่วน 635 นาทีจำลองเนื้อเยื่ออย่างเอ็นและไขกระดูกที่เก็บไนโตรเจนช้าและปล่อยยิ่งช้ากว่า
ค่าครึ่งชีวิตแปลตรงตัว: เวลาที่ช่องเนื้อเยื่อปรับสมดุลได้ 50% ผ่านไป 2 รอบ = 75% สามรอบ = 87.5% ช่องเร็วกำหนด ลิมิต No-Deco ตอนลง 30 เมตรแบบ bounce เพราะโหลดเร็วสุดและถึงขีดจำกัดก่อน ช่องช้าสำคัญตอนดำต่อเนื่องหลายวัน — สะสมไนโตรเจนข้ามวันและใช้เวลาหลายชั่วโมงกว่าจะหมด ค่า residual nitrogen ตอนเช้าหลังดำ 5 ไดฟ์จึงไม่มีวันเป็นศูนย์
ค่าที่นักดำน้ำส่วนใหญ่ไม่เคยเปิดดู
Bühlmann คำนวณว่า "อันตราย" เริ่มตรงไหน Gradient Factor (GF) ให้คุณเลือกว่าจะบินเฉียดเส้นนั้นแค่ไหน
GF แสดงเป็นตัวเลข 2 ค่า — GF Low กับ GF High — แต่ละค่าเป็นเปอร์เซ็นต์ของ M-value ที่คอมพ์อนุญาต:
- GF Low กำหนดจุดหยุด Deco จุดแรก ค่ายิ่งต่ำ จุดหยุดยิ่งลึก GF Low 30 สั่งหยุดตั้งแต่ลึกมาก GF Low 100 ข้ามจุดหยุดลึกไปหยุดแค่ตื้น
- GF High กำหนดความดันเนื้อเยื่อที่อนุญาตตอนขึ้นผิวน้ำ GF High 70 หมายความว่าคอมพ์กักคุณไว้ใต้น้ำจนช่องเร็วสุดอยู่ที่ 70% ของ M-value GF High 95 ให้ขึ้นผิวน้ำใกล้ขีดจำกัดมากขึ้น
คอมพ์ลากเส้นตรงระหว่างสองจุดนี้แล้วคำนวณเพดานที่ทุกความลึกระหว่างขึ้น เปลี่ยนค่าไหนค่าหนึ่ง โปรไฟล์ Deco ทั้งหมดก็เปลี่ยนตาม
- อนุรักษ์นิยม (GF 30/70)
- จุดหยุดแรกลึก หยุดตื้นนาน ได้เวลาก้นทะเลน้อยสุด ค่าโรงงานคอมพ์ Shearwater หลายรุ่น
- ปานกลาง (GF 40/85)
- โปรไฟล์สมดุล เหมาะนักดำน้ำผู้มีประสบการณ์ที่เฉียดลิมิต No-Deco เป็นครั้งคราว
- เปิดกว้าง (GF 85/95)
- มาร์จินน้อยสุด ได้เวลาก้นทะเลมากสุด แทบไม่ใช้นอกดำน้ำเทคนิคัลที่มีชั้นความปลอดภัยอื่นรองรับ
บทความอธิบาย Gradient Factor ของ DAN สรุปชัด: ค่าเหล่านี้ให้นักดำน้ำปรับความระมัดระวังตามความเสี่ยงที่ยอมรับได้ แต่นักดำน้ำ recreational ส่วนใหญ่ไม่เคยเรียนรู้ว่าตัวเลขเหล่านี้แปลว่าอะไร
แบรนด์ไหนใช้อัลกอริทึมอะไร
ห้าปีก่อน เลือกคอมพ์ดำน้ำ = เลือกอัลกอริทึม ปัจจุบันตลาดบรรจบกันแล้ว
- Shearwater (Perdix, Teric, Peregrine) — Bühlmann ZHL-16C ปรับ GF ได้เต็มที่ ไม่มีระบบลงโทษ: พลาดจุดหยุดหรือขึ้นเร็วเกิน คอมพ์คำนวณใหม่ทันทีโดยไม่เพิ่มเวลาเป็นบทลงโทษ
- Garmin (Descent Mk3i, Mk3) — เครื่องยนต์ Bühlmann ZHL-16C เดียวกัน เข้าถึง GF ได้ ห่อมาในสมาร์ตวอตช์ที่วัดหัวใจและ GPS แต่คณิตศาสตร์ Deco ข้างในเป็นอัลกอริทึมเปิดเดียวกัน
- Suunto (Ocean, Nautic S) — เปลี่ยนครั้งใหญ่ จาก RGBM เฉพาะของ Suunto มาเป็น Bühlmann ZHL-16C พร้อม GF ในรุ่นใหม่ เฟิร์มแวร์ Ocean อัปเดตเมษายน 2026 เพิ่มฟีเจอร์กว่า 40 รายการรวมหน้าจอ Deco ที่ชัดขึ้น รุ่นเก่า (Zoop Nova, Vyper) ยังใช้ RGBM พร้อม ระบบลงโทษ — ฝ่าฝืนเพดานหรือขึ้นเร็ว คอมพ์จะเข้มงวดกับไดฟ์ถัดไป
- Cressi (Giotto, Leonardo) — RGBM เวอร์ชันคงที่ ปรับ conservatism ได้แค่ Low / Medium / High ไม่มี GF แบบละเอียด
- Mares (Genius, Quad) — RGBM เช่นกัน ปรับระดับ conservatism ได้แต่เข้าถึง GF ดิบไม่ได้
ระมัดระวังมากกว่า ≠ ปลอดภัยกว่าเสมอ
ปี 2018 กองทัพเบลเยียมแจก Shearwater Perdix ให้ทีมดำน้ำทหาร ค่าโรงงาน GF 30/70 ไดฟ์ปฏิบัติการจริงลงลึกถึง 60 เมตร สมมติฐานตรงไปตรงมา: ค่ายิ่ง conservative = ยิ่งปลอดภัย
งานวิจัย peer-reviewed ตีพิมพ์ใน Diving and Hyperbaric Medicine กันยายน 2023 วิเคราะห์ผลแล้วพบตรงข้าม GF Low 30 บังคับหยุดลึกนานขึ้น ทำให้เนื้อเยื่อช้าโหลดไนโตรเจนมากขึ้นแทนที่จะน้อยลง ผู้วิจัยแนะนำ GF Low 100 — ตัดจุดหยุดลึกทิ้ง — แล้วลด GF High เหลือ 75 เพื่อเพิ่มเวลาหยุดตื้นที่การระบายแก๊สมีประสิทธิภาพสูงสุด
ผลวิจัยนี้สอดคล้องกับกระแสที่เปลี่ยนไปในวงการ Deco ตลอด 20 ปี deep stop เป็นความเชื่อฝังลึกของนักดำน้ำเทคนิคัล ข้อมูลล่าสุดบ่งบอกว่าหลักฐานบางกว่าที่เคยคิด
39,099 ไดฟ์ กับโซนสีเทา
ฐานข้อมูล Diving Safety Lab ของ DAN Europe — 39,099 ไดฟ์แบบ open-circuit จากนักดำน้ำ 2,629 คนตลอด 5 ปี — เป็นชุดข้อมูล recreational ใหญ่ที่สุดในโลก ความลึกเฉลี่ย: 27.1 เมตร Gradient Factor เฉลี่ยตอนขึ้นผิวน้ำ: 0.66 อัตราขึ้นทั้งหมดต่ำกว่าเกณฑ์ความปลอดภัย นักดำน้ำ recreational ในยุโรปดำแบบ conservative อยู่แล้ว
แต่สิ่งที่น่ากังวลอยู่ในกลุ่มผิดปกติ ความเสี่ยงที่อัลกอริทึมคำนวณกับอุบัติการณ์ DCS จริงไม่สัมพันธ์กันเสมอ ปัจจัยที่คอมพ์ดำน้ำยังไม่จำลอง — เพศ ออกแรงหนัก กระแสน้ำแรง ขาดน้ำ องค์ประกอบร่างกาย — มีความสัมพันธ์ทางสถิติกับ DCS อย่างมีนัยสำคัญ คอมพ์คำนวณฟิสิกส์แก๊สได้ แต่วัดไม่ได้ว่าคุณเตะสู้กระแสน้ำหนักแค่ไหนหรือดื่มน้ำน้อยแค่ไหนระหว่างไดฟ์
เลือกค่าให้เข้ากับสไตล์การดำ
ไม่มี GF คู่ไหนเหมาะกับทุกคนทุกไดฟ์ กรอบด้านล่างจับคู่ค่า GF กับรูปแบบการดำ ไม่ใช่คำสั่งแพทย์ แต่เป็นจุดเริ่มต้น
- Recreational น้ำอุ่น ลึกไม่เกิน 30 ม. No-Deco เท่านั้น — GF 50/90 หรือค่าโรงงาน ที่ความลึกนี้ผลต่างระหว่าง GF มักไม่ถึง 1 นาที ดื่มน้ำ รักษาอัตราขึ้น สำคัญกว่าปรับตัวเลข
- ดำซ้ำหลายวัน (ไลฟ์อะบอร์ด 3-4 ไดฟ์/วัน) — ลด GF High ลง 5-10 จุด คอมพ์ RGBM จัดการอัตโนมัติ Bühlmann ไม่ทำ ต้องปรับเอง
- Recreational ลึก 30-40 ม. เฉียด Deco เป็นครั้งคราว — GF 40/80 ถึง GF 50/85 งานวิจัยเบลเยียมแนะนำให้ GF Low สูงกว่า 30 แล้วลงทุนมาร์จินที่ GF High แทน
- เทคนิคัล 40 ม.+ มีแผน Deco ชัดเจน — GF 30/75 ถึง GF 45/85 ขึ้นกับแผนแก๊สและ bailout นักดำเทคนิคัลเทียบเลขคอมพ์กับซอฟต์แวร์วางแผนบนคอมก่อนเรือออก
- มีปัจจัยเสี่ยง (อายุ 45+ BMI สูง ขาดน้ำบ่อย) — ลด GF High ลง 5-10 จุดไม่ว่าจะดำแบบไหน ข้อมูล DAN Europe ชี้ว่าสรีรวิทยามีน้ำหนักพอ ๆ กับคณิตศาสตร์อัลกอริทึม
เมื่อจอสองเครื่องไม่ตรงกัน
กลับมาที่ผนังหินตรง 30 เมตร คอมพ์เครื่องหนึ่งส่งเสียง อีกเครื่องเงียบ ปฏิกิริยาแรกของนักดำน้ำส่วนใหญ่ — ชำเลืองจอเพื่อนแล้วสงสัยว่าใครผิด — พลาดประเด็นไปเลย
เช็คอัลกอริทึมของคุณ เช็ค GF เช็คว่าระบบลงโทษจากไดฟ์เมื่อวานยังค้างอยู่ไหม จุดหยุด 3 นาทีที่ 6 เมตรเสียแก๊สแทบไม่รู้สึก แต่การขึ้นผิวน้ำทั้งที่คอมพ์ตัวเองบอกห้าม เพราะจอเพื่อนดูต่างออกไป — นั่นคือจุดที่ความเสี่ยงจริง ๆ อยู่
อัลกอริทึมไม่ใช่ศัตรู ศัตรูคือการมองตัวเลขบนจอว่าผ่าน/ไม่ผ่าน ทั้งที่จริง ๆ มันคือเส้นโค้งความน่าจะเป็น ที่ถูกหล่อหลอมด้วยคณิตศาสตร์ สรีรวิทยา และค่าตั้งที่คุณเลือก — หรือค่าที่ไม่เคยมีใครเปลี่ยน
