เก็บอุปกรณ์ดำน้ำนานหลายเดือน? เช็คลิสต์ที่ช่วยคุณประหยัดค่าซ่อมหลักหมื่น

ทำไมการเก็บอุปกรณ์ผิดวิธีถึงทำลายของดีๆ ได้

คุณจ่ายเงินหลายหมื่นซื้อ regulator, BCD, ชุดดำน้ำ, คอมพิวเตอร์, และเคสกล้อง แล้วกลับจากทริป โยนกระเป๋าเก็บในตู้เสื้อผ้า ลืมมันไปหกเดือน พอเปิดกระเป๋าก่อนทริปหน้า เจอเหล็กขึ้นสนิม นีโอพรีนแตกร้าว แบตเตอรี่เสื่อมรั่วกรด กลิ่นอับชื้นที่ล้างยังไงก็ไม่หาย

เรื่องนี้เกิดบ่อยกว่าที่นักดำน้ำยอมรับ เกลือ ความชื้น แสง UV ความร้อน โอโซน และแรงกดจากการพับหรือวางซ้อน คือฆาตกรเงียบ ข่าวดีคือ ใช้เวลา 30 นาทีเตรียมก่อนเก็บ ประหยัดค่าซ่อมหรือค่าซื้อใหม่ได้หลายพันถึงหลายหมื่นบาท นี่คือเช็คลิสต์ทีละชิ้น

พิธีกรรมก่อนเก็บ: ล้าง, แห้ง, ตรวจ

ก่อนเก็บอะไรก็ตาม ทุกชิ้นต้องผ่าน 3 ขั้นตอน:

1. ล้างน้ำจืดให้ทั่ว ใช้น้ำอุ่น ไม่ร้อน ไม่เย็น แช่ของชิ้นเล็ก 20-30 นาที สำหรับ regulator ล้างขณะยังต่อถังมีแรงดันได้ยิ่งดี เพื่อไม่ให้น้ำเข้า first stage
2. ผึ่งแห้งสนิท แขวนหรือวางในที่ร่ม อากาศถ่ายเทดี 24-48 ชั่วโมง ห้ามเก็บของชื้นเด็ดขาด ความชื้นคือสาเหตุอันดับ 1 ของราขึ้น สนิม และวาล์วติด
3. ตรวจสภาพด้วยตา เช็ครอยแตก เส้นใยหลุดลุ่ย สนิม หรือ O-ring สึก ถ้าอะไรดูน่าสงสัย ส่งเซอร์วิสตอนนี้ อย่ารอสัปดาห์ก่อนทริปที่ช่างคิวเต็มทุกร้าน

Regulator: ปิดฝาครอบ สายไม่หัก

Regulator คืออุปกรณ์ช่วยชีวิตที่แพงที่สุดและบอบบางที่สุด ดูแลให้สมราคา

• ล้างขณะมีแรงดันถ้าทำได้ ถ้าไม่ ต้องมั่นใจว่า dust cap แห้งและปิดแน่นก่อนล้าง น้ำเข้า first stage ทำให้เกิดสนิมภายในและทำลายไดอะแฟรม
• ผึ่งแห้งสนิท แล้วปิด dust cap ให้แน่น
• เก็บในกระเป๋า regulator มีฟองน้ำรอง สายขดหลวมๆ ห้ามหักงอ ห้ามแขวนห้อยจากสาย แขวนทำให้ข้อต่อรับแรงเกิน
• เก็บห่างจากแหล่งโอโซน (มอเตอร์ไฟฟ้า เครื่องฟอกอากาศบางชนิด) และแสง UV ทั้งสองย่อยสลายยางและซิลิโคน
• เรื่องถกเถียง: ควรเก็บทิ้งแรงดันไว้หรือไม่? ช่างบางคนแนะนำเก็บโดยมีแรงดันเล็กน้อยเพื่อรักษาซีท ช่างบางคนบอกเก็บแรงดันบรรยากาศได้ถ้า dust cap ปิดแน่น ไม่ว่าจะเลือกแบบไหน dust cap ต้องปิดเสมอ
• ถ้าเกิน 12 เดือนหรือ 100 ไดฟ์ตั้งแต่เซอร์วิสครั้งสุดท้าย ส่งเซอร์วิสก่อนเก็บ สิ่งสกปรกภายในจะแข็งตัวตามเวลาและยิ่งแก้ยาก

BCD: เป่าลมบางส่วน ล้าง Bladder

BCD ที่เก็บแบบปล่อยลมหมดในกระเป๋า ผนังภายในจะติดกัน กักความชื้น เป็นที่เพาะรา

• ล้างภายใน bladder: ถอดสายอินเฟลเตอร์ เติมน้ำจืดผ่าน oral inflator ประมาณ 1 ใน 3 ต่อกลับ เขย่าพลิกคว่ำหงาย แล้วปล่อยน้ำออกทาง dump valve
• ผึ่งแห้งทั้งในและนอก เปิด dump valve ทิ้งไว้ขณะตากเพื่อให้อากาศไหลเวียน
• เก็บโดยเป่าลมบางส่วน แขวนไม้แขวนกว้างหรือวางราบ ลมบางส่วนป้องกันผนังภายในติดกันและรักษาทรง bladder
• ที่เย็น มืด UV ทำลายสายรัดไนลอนและทำให้ผ้าซีด ความร้อนเร่งการเสื่อมสภาพ

ชุดดำน้ำ Wetsuit: แขวนกว้าง ห้ามพับ

นีโอพรีนมีอายุจำกัด การเก็บผิดวิธีทำให้มันตายเร็วขึ้นมาก

• ล้างทั้งในและนอกด้วยน้ำจืด สำหรับเก็บนาน ใช้น้ำยาล้างชุดดำน้ำโดยเฉพาะเพื่อขจัดไขมันจากร่างกายและแบคทีเรียที่ทำให้เหม็นและเสื่อม
• ตากแห้งสนิท ด้านในก่อน กลับแล้วตากด้านนอก ห้ามใช้เครื่องอบ ห้ามตากแดดจัด
• แขวนบนไม้แขวนไหล่กว้างสำหรับ wetsuit หรือพาดบนราวหนา ไม้แขวนลวดทำให้เกิดรอยพับถาวรที่ไหล่ การพับทำให้เซลล์นีโอพรีนยุบ เกิดรอยพับถาวรที่ลดความเป็นฉนวน
• เก็บในที่เย็น มืด อุดมคติ: 10-24°C ความชื้นต่ำกว่า 60%
• ดูแลซิป: ทาสารหล่อลื่นซิปซิลิโคนบางๆ (ขี้ผึ้งก็ใช้ได้) ป้องกันฟันซิปขึ้นสนิมหรือติดขณะเก็บนาน
• ห้ามเก็บในถุงพลาสติก นีโอพรีนต้องการอากาศถ่ายเท

หน้ากากและฟิน: ง่ายแต่มักถูกลืม

หน้ากาก

• ล้าง ตากแห้ง เก็บในกล่องแข็งหรือกล่องเดิม หน้ากากหลวมในกระเป๋า เลนส์โดนขีดข่วน สเกิร์ตบิดเบี้ยว
• เก็บห่างจากความร้อนและแสงแดดจัด สเกิร์ตซิลิโคนบิดเสียรูปและเหลืองเมื่อโดน UV
• ห้ามวางของทับบนเลนส์

ฟิน

• ล้าง ตากแห้ง เก็บวางราบ ตั้งหรือวางของหนักทับใบฟินทำให้ฟินบิดถาวร
• ฟินแบบ full-foot ยัดกระดาษหนังสือพิมพ์เบาๆ ในช่องเท้าเพื่อดูดความชื้นและรักษาทรง
• สายรัดสปริงและยาง: เช็ครอยแตกหรือความยืดหยุ่นก่อนเก็บ เปลี่ยนสายเก่าตอนนี้เพื่อพร้อมใช้ฤดูหน้า

Dive Computer: แบตเตอรี่และเฟิร์มแวร์

• เก็บนานเกิน 6 เดือน ถอดแบตเตอรี่ที่เปลี่ยนเองได้ออก ป้องกันการรั่วและสนิมที่หน้าสัมผัส สำหรับรุ่นแบตเปลี่ยนไม่ได้ ชาร์จให้เกิน 50% แบตลิเธียมหมดเกลี้ยงอาจเสียถาวร
• ล้างและตากแห้ง ใส่ใจช่องเซนเซอร์และร่องปุ่มที่เกลือชอบซ่อน
• เก็บแห้งในกล่องป้องกันหรือซองบุนวม
• ก่อนทริปหน้า: ใส่แบตคืน เช็คอัปเดตเฟิร์มแวร์จากผู้ผลิต ทดสอบความแม่นยำของเซนเซอร์ คอมพิวเตอร์ดำน้ำอาจคลาดเคลื่อนหลังเก็บนาน

ถังดำน้ำ: เหลือแรงดัน 200 PSI ตั้งตรง

• ห้ามเก็บถังเปล่าสนิท เหลือแรงดันประมาณ 200 PSI (14 บาร์) ป้องกันความชื้นเข้าทางวาล์วและป้องกันการกลั่นตัวภายใน
• ตั้งตรงถ้าเป็นไปได้ ถ้ามีความชื้นเล็กน้อย มันจะสะสมที่ฐานหนาแทนที่จะกระจายตามผนังข้างที่บาง ถ้าต้องวางตะแคง ยึดให้มั่นไม่ให้กลิ้ง
• เช็ควันที่ visual inspection ส่วนใหญ่ต้อง VIP ทุกปีและ hydrostatic test ทุก 5 ปี ถ้า VIP ใกล้ครบก่อนฤดูดำหน้า ทำตอนนี้เลย
• วาล์ว: ขันด้วยมือ ไม่ต้องแน่นเกิน ปิดฝาครอบหรือปลั๊ก DIN กันสิ่งสกปรก

เคสกล้องใต้น้ำ: ถอด O-ring ทาจาระบี เก็บแยก

• ถอด O-ring ทั้งหมด ทำความสะอาด ตรวจรอยบาก จุดแบน ทาจาระบีซิลิโคนตามที่ผู้ผลิตแนะนำบางๆ
• เก็บ O-ring แยกในถุงซิปล็อคเล็กๆ ห่างจากความร้อน ทิ้งไว้กดในร่องนานหลายเดือนทำให้เสียรูปถาวร
• เปิดเคสทิ้งไว้ ไม่ต้องล็อค เก็บในกล่องบุนวมพร้อมซิลิก้าเจล
• ถอดกล้องออกมาเก็บแยก ปิดฝา body cap และ lens cap

กระเป๋าและสภาพแวดล้อมในการเก็บ

• เปิดกระเป๋าทิ้งไว้ ไม่ต้องซิป กระเป๋าปิดสนิทกักความชื้นกลายเป็นตู้เพาะรา
• สภาพแวดล้อมในอุดมคติ: 10-24°C ความชื้นสัมพัทธ์ 50-55% หลีกเลี่ยงห้องใต้หลังคา โรงรถ ห้องใต้ดิน อุณหภูมิแกว่งและความชื้นเป็นศัตรูอุปกรณ์
• ซิลิก้าเจล: ใส่ 30-60 กรัมต่อพื้นที่เก็บ 1 ลูกบาศก์ฟุต ซิลิก้าเจลดูดความชื้นได้ถึง 40% ของน้ำหนักตัวเอง เปลี่ยนหรืออบ (120°C 2 ชั่วโมง) ทุก 2-3 เดือน
• ในเขตร้อนชื้นอย่างเมืองไทย: เครื่องดูดความชื้นขนาดเล็กคุ้มค่าไฟ ตั้งเป้า 50-55% ราขึ้นเร็วมากเมื่อเกิน 60%
• เก็บห่างจากสารเคมี ทินเนอร์ น้ำมัน คลอรีน ทำลายยาง ซิลิโคน และนีโอพรีน

เช็คลิสต์ฟื้นฟูอุปกรณ์ก่อนทริป

ผ่านไปหลายเดือน อุปกรณ์พักตัวในสภาพดี ก่อนดำอีกครั้ง เช็คลิสต์นี้:

1. วันเซอร์วิส: Regulator อยู่ในรอบเซอร์วิสประจำปีหรือยัง? ถัง VIP ยังไม่หมดอายุ?
2. แบตเตอรี่: ใส่แบตคอมพิวเตอร์กลับ ทดสอบไฟฉาย เช็คแฟลชเคสกล้อง
3. O-ring: ใส่ O-ring เคสกล้องคืน เช็ค O-ring วาล์วถัง ตรวจ O-ring DIN ของ reg
4. เป่า BCD ทิ้งไว้ข้ามคืน ถ้าลมรั่ว แสดงว่ามีรอยรั่ว
5. ลองสวม wetsuit: นีโอพรีนยุบตัวตามเวลา ถ้าหลวม อาจถึงเวลาซื้อใหม่
6. Buddy check ทุกอย่างในไดฟ์แรก ทำเหมือนไดฟ์ทดสอบ ไม่ใช่ไดฟ์ผาลึก ตื้น ชิลล์ ใกล้ทางออก

ดูแลอุปกรณ์ช่วงนอกฤดู แล้วอุปกรณ์จะดูแลคุณตอนที่สำคัญที่สุด กำลังหาทริปดำน้ำหรือศูนย์เซอร์วิส? เข้าดู liveaboard ร้านดำน้ำ และคอร์สที่ siamdive.com