โซเวียตฝึกโลมาพลีชีพ 27 ตัว — แล้วหายไปในอิหร่าน
14 พฤษภาคม 2569
ปี 2000 อดีตนายทหารเรือดำน้ำโซเวียตขนโลมาติดอาวุธ 27 ตัวขึ้นเครื่องไปอิหร่าน ไม่มีใครรู้ชะตากรรม จนเรื่องนี้โผล่ขึ้นมาอีกครั้งในเพนตากอนปี 2026
พฤษภาคม 2026 สมาชิกสภาคองเกรสคนหนึ่งถามพีท เฮกเซธ รัฐมนตรีกลาโหมสหรัฐ ว่าอิหร่านมี "โลมาพลีชีพ" หรือเปล่า เฮกเซธหยุดครู่หนึ่ง "ผมยืนยันหรือปฏิเสธไม่ได้ว่าเรามีโลมาพลีชีพ" เขาตอบ "แต่ยืนยันได้ว่าพวกเขาไม่มี" ห้องประชุมหัวเราะ นายพลแดน เคน ประธานคณะเสนาธิการทหารผสม เปรียบเทียบว่าเหมือน "ฉลามติดเลเซอร์" ทุกคนเดินหน้าต่อ แต่คำถามนี้ไม่ได้ไร้สาระอย่างที่เสียงหัวเราะบอก
ย้อนกลับไป 26 ปี ก่อนพาดหัว Wall Street Journal ก่อนรัสเซียยึดไครเมียปี 2014 มีเครื่องบินขนส่งลำหนึ่งบินขึ้นจากเซวาสโทโพลพร้อมสัตว์ทะเล 27 ตัวในท้องเครื่อง ปลายทางคืออ่าวเปอร์เซีย เที่ยวบินนั้นเกิดขึ้นจริง สิ่งที่เกิดหลังจากนั้นไม่มีใครยืนยันได้
ฐานฝึกลับที่ปลายจักรวรรดิ
คาซาเชีย บุคตา อยู่ปลายสุดด้านใต้ของเซวาสโทโพล หน้าผาหินปูนลาดลงสู่ทะเลดำ ต้นทศวรรษ 1960 กองทัพเรือโซเวียตสร้างฐานลับที่นี่ คลาสสิฟายด์นานสามสิบปี ภายในมีบ่อเลี้ยงเชื่อมทะเลเปิดด้วยประตูน้ำ ห้องปฏิบัติการสัตวแพทย์ สระฝึกใหญ่พอสำหรับวาฬเบลูกา สมาชิกประจำฐานคือโลมาปากขวด แมวน้ำ วาฬเบลูกา และสิงโตทะเล คัดมาเพราะโซนาร์ชีวภาพ ความสามารถในการฝึก และความเต็มใจทำงานแลกปลา
การฝึกไม่ใช่เล่นๆ โลมาเรียนจำแนกเสียงใบจักรเรือดำน้ำโซเวียตออกจากเรือดำน้ำต่างชาติ — งานที่โซนาร์ที่มนุษย์สร้างยังทำได้ไม่เท่า แมวน้ำแบกกล้องและอุปกรณ์กู้ของลงลึก 120 เมตร ไกลเกินกว่านักดำน้ำจะไปถึงโดยไม่ใช้แก๊สผสม โลมาบางตัวติดหอกฉมวกที่ปากเพื่อสกัดนักดำน้ำข้าศึก หรือติดเข็มฉีดบรรจุคาร์บอนไดออกไซด์แรงดันสูง — สังหารได้ทันทีใต้น้ำ รายงานที่ไม่เคยได้รับการยืนยันอย่างเป็นทางการยังระบุว่ามีสัตว์ที่ฝึกแบกระเบิดเข้าใส่ตัวเรือ
โปรแกรมดำเนินตลอดสงครามเย็น วาฬเบลูกาชื่อ ทิชก้า หนีออกจากบ่อสองครั้ง ปี 1991 และ 1992 ว่ายข้ามทะเลดำไปตุรกีทั้งสองรอบ จะนับเป็นการ "แปรพักตร์" หรือไม่ ขึ้นกับว่าคุณให้เครดิตวาฬแค่ไหน
"ปล่อยให้สัตว์อดตาย ผมทำไม่ได้"
สหภาพโซเวียตล่มสลายเดือนธันวาคม 1991 ฐานเซวาสโทโพลตกเป็นของกองทัพเรือยูเครน โลมาและผู้ฝึกได้รับมรดกจากประเทศที่แทบจ่ายเงินเดือนทหารไม่ไหว ไม่ต้องพูดถึงโปรแกรมลับเลี้ยงสัตว์ทะเล งบหายหมด อุปกรณ์ผุกร่อน อาหารสัตว์ลดลงจนแทบไม่พอ
บอริส จูริด ดูแลโปรแกรมมาหลายปี อดีตนายทหารเรือดำน้ำที่มีพื้นฐานทางการแพทย์ เข้าใจทั้งสรีรวิทยาและความฉลาดของสัตว์ — ชนิดที่ทำให้ผู้ดูแลกลายเป็นผู้ปกป้อง ปลายทศวรรษ 1990 เขาเลือกระหว่างดูสัตว์ทรุดโทรมไปเรื่อยๆ หรือหาคนรับช่วง "ถ้าผมเป็นซาดิสต์ ก็คงอยู่เซวาสโทโพลได้" เขาให้สัมภาษณ์ Komsomolskaya Pravda "แต่ปล่อยให้สัตว์อดตาย ผมทำไม่ได้"
ปี 2000 จูริดจัดการขาย สัตว์ 27 ตัว — โลมาปากขวด โลมาขนาดเล็ก แมวน้ำ สิงโตทะเล และวาฬเบลูกาหนึ่งตัว — ขึ้นเครื่องบินขนส่งที่เซวาสโทโพล ปลายทางอ่าวเปอร์เซีย ผู้ซื้อคืออิหร่าน BBC รายงานเรื่องนี้เดือนมีนาคมปีเดียวกัน ผู้ฝึกชาวยูเครนเดินทางไปด้วยถึงเกาะคิช เขตการค้าเสรีในอ่าวเปอร์เซียตอนเหนือ สอนเจ้าหน้าที่อิหร่านดูแลสัตว์และรักษาระบบการฝึกในน้ำที่อุ่นกว่าทะเลดำมาก
จากนั้นผู้ฝึกก็บินกลับบ้าน เรื่องราวเงียบหายไป
26 ปีแห่งความเงียบ
โลมาปากขวดอายุ 40-50 ปีในที่เลี้ยง สัตว์ที่ไปถึงอิหร่านปี 2000 ตอนนี้แก่แต่ไม่จำเป็นต้องตาย โลมาที่ซื้อมาตอนอายุ 8 ปียังอาจมีชีวิตในปี 2026 ที่อายุ 34 — วัยกลางคน ไม่ใช่ชรา ไม่มีใครรู้ว่าตัวไหนรอดหรือไม่ อิหร่านขยาย รักษา หรือเลิกโปรแกรมไปแล้ว
นายพลอิหร่านปฏิเสธว่าไม่ได้ใช้สัตว์ติดทุ่นระเบิด อดีตประธานาธิบดี ราฟซันจานี เคยเยี่ยมฐานที่เกาะคิช แต่ไม่มีเอกสารเปิดเผยว่าโปรแกรมเป็นอย่างไร ภาพถ่ายดาวเทียมของบ่อเลี้ยงโลมาที่ฐานทัพเรืออิหร่านไม่เคยปรากฏ
ต่างจากเซวาสโทโพลที่หลักฐานชัดเจน หลังรัสเซียผนวกไครเมียปี 2014 ฐานเก่ากลับมาอยู่ในมือรัสเซีย มอสโกเริ่มฝึกโลมาใหม่ ซื้อเพิ่มอีก 5 ตัวจากศูนย์แสดงสัตว์น้ำมอสโกในปี 2016 ถึงปี 2022 ภาพถ่ายดาวเทียมจาก USNI News แสดงบ่อเลี้ยงโลมาที่ปากทางเข้าอ่าวเซวาสโทโพล — สัตว์ที่ใช้ป้องกันฐานทัพเรือจากการโจมตีใต้น้ำของยูเครน โปรแกรมที่จูริดทิ้งไว้ถูกสร้างใหม่โดยอีกประเทศเพื่ออีกสงคราม
ส่วนโปรแกรมอิหร่าน — ถ้ายังมีอยู่ — ไม่ทิ้งร่องรอย ในงานข่าวกรอง ไม่มีหลักฐานไม่ได้แปลว่าไม่มีจริง แต่ก็ไม่ได้แปลว่ามีโลมาพลีชีพ มันแค่พอเป็นเชื้อไฟให้พาดหัว Wall Street Journal ในยามที่ภูมิรัฐศาสตร์ร้อนถึงจุด
ช่องแคบที่ทุกอย่างมาบรรจบ
28 กุมภาพันธ์ 2026 สหรัฐและอิสราเอลเปิดปฏิบัติการ Epic Fury โจมตีฐานทัพและโรงงานนิวเคลียร์อิหร่าน อิหร่านตอบโต้ด้วยขีปนาวุธและโดรน แล้วยกระดับในทะเล 4 มีนาคม กองกำลังพิทักษ์การปฏิวัติประกาศปิดช่องแคบฮอร์มุซ ทุ่นระเบิดลงน้ำ เรือสินค้าถูกโจมตี ปลายเมษายน ลูกเรือราว 20,000 คนและเรือ 2,000 ลำติดค้างในอ่าวเปอร์เซีย
ช่องแคบกว้างแค่ 33 กิโลเมตรจุดแคบสุด น้ำมันและ LNG ราว 20% ของโลกผ่านจุดนี้ทุกเดือน ประมาณ 3,000 เที่ยวเรือก่อนวิกฤต เรือบรรทุกน้ำมันกว่า 600 ลำจอดนิ่งข้างในไปไหนไม่ได้ 13 เมษายน สหรัฐตั้งปิดล้อมทางเรือที่ท่าเรืออิหร่าน กลายเป็น "ปิดล้อมซ้อนปิดล้อม"
30 เมษายน Wall Street Journal รายงานว่าเจ้าหน้าที่อิหร่านพูดคุยเรื่องส่ง "โลมาติดทุ่นระเบิด" โจมตีเรือรบสหรัฐ ข่าวแพร่ทั่วโลกในไม่กี่ชั่วโมง ห้าวันถัดมา เฮกเซธก็ต้องตอบคำถามที่เปิดบทความนี้
ฮามิดเรซา อาซิซี นักวิจัยประจำเบอร์ลิน มองว่าเตหะรานเห็นการปิดล้อมของสหรัฐเป็น "สงครามในรูปแบบอื่น" มากขึ้นเรื่อยๆ เมื่อรัฐบาลถูกบีบจนเรือบรรทุกน้ำมัน 600 ลำจอดนิ่งในน่านน้ำตัวเอง แม้แต่ความสามารถที่ดูเหลือเชื่อก็เข้าวงสนทนา ไม่ใช่เพราะใช้ได้จริง แต่เพราะส่งสัญญาณว่าพร้อมจะไปไกลแค่ไหน
กระจกฝั่งอเมริกา
สหรัฐมีโปรแกรมสัตว์ทะเลทหารตั้งแต่ปี 1959 ก่อนโซเวียตด้วยซ้ำ ฐานอยู่ซานดิเอโก ดูแลสัตว์ฝึกราว 120 ตัว ส่วนใหญ่โลมาปากขวดและสิงโตทะเลแคลิฟอร์เนีย งบปี 2007 อยู่ที่ 14 ล้านดอลลาร์
โลมาอเมริกันปฏิบัติการจริงมาหกทศวรรษ สงครามเวียดนาม — เฝ้าอ่าว Cam Ranh ปี 1987-88 — กวาดทุ่นระเบิดในอ่าวเปอร์เซียระหว่างสงครามเรือบรรทุกน้ำมันอิหร่าน-อิรัก ปี 2003 — กวาดท่าเรืออุมม์ กาสร์ในอิรัก โซนาร์ชีวภาพหาวัตถุฝังในตะกอนที่ระบบเครื่องจักรมองไม่เห็น เป้าความพร้อม: 72 ชั่วโมงจากสระฝึกซานดิเอโกถึงพื้นที่ขัดแย้ง
เส้นที่กองทัพเรือขีดคือ "ตรวจจับ ไม่ใช่ทำลาย" โลมาอเมริกันหาทุ่นระเบิด ทำเครื่องหมายด้วยเครื่องส่งสัญญาณเสียง ตรวจจับนักดำน้ำแปลกปลอมใกล้เรือรบ กองทัพเรือยืนยันว่าโลมาไม่แบกระเบิด ไม่โจมตีเรือ ไม่ทำภารกิจพลีชีพ
แต่เส้นแบ่งนี้บางกว่าที่แถลงการณ์บอก โลมาที่ทำเครื่องหมายทุ่นระเบิดก็คือโลมาที่ทำให้การจุดระเบิดตามมาเป็นไปได้ ระยะห่างระหว่างเครื่องมือเฉยๆ กับผู้มีส่วนร่วมแคบกว่าที่คิด โปรแกรมยังลับมากพอที่การตรวจสอบจากภายนอกแทบเป็นไปไม่ได้
สัตว์ตรงกลางสมรภูมิ
แยกภูมิรัฐศาสตร์ออก เหลือสัตว์ที่แบ่งปันความสามารถทางปัญญากับมนุษย์มากกว่าสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมส่วนใหญ่บนโลก โลมาปากขวดจำตัวเองในกระจกได้ — พบเฉพาะในลิงใหญ่ ช้าง และนกกาบางชนิด เรียกกันด้วยเสียงนกหวีดเฉพาะตัวที่ทำหน้าที่เหมือนชื่อ สร้างพันธมิตรนานหลายสิบปี เศร้าเสียใจเมื่อเพื่อนตาย สอนลูกใช้ฟองน้ำเป็นเครื่องมือหาอาหาร
พฤษภาคม 2026 OIPA องค์กรพิทักษ์สัตว์ระหว่างประเทศ เรียกการใช้สัตว์ทะเลในทางทหารว่า "การละเมิดหลักการพื้นฐานที่ว่าสัตว์ไม่ควรถูกเปลี่ยนเป็นเครื่องมือสงคราม"
สำหรับใครที่เคยอยู่ใต้น้ำกับโลมาป่า เห็นมันเอียงตัวสบตา หรือวนกลับมาสำรวจกล้องด้วยความอยากรู้ที่ดูคล้ายของเราเอง ภาพของสายรัดและทุ่นระเบิดอยู่ไกลเกินแค่ประเด็นนโยบาย มันอยู่ตรงจุดที่ขีดความสามารถทางทหารชนกับขีดจำกัดทางศีลธรรม เส้นที่มนุษย์ขีดแล้วลบ ลบแล้วขีดใหม่ ตลอดเวลาที่ส่งสัตว์ไปรบในสงครามที่มันไม่ได้เลือก
ปี 2019 ชาวประมงนอร์เวย์นอกชายฝั่งฟินน์มาร์กพบวาฬเบลูกาสวมสายรัดเขียนว่า "Equipment of St. Petersburg" ตั้งชื่อมันว่า วัลดิเมียร์ — ผสมจาก hval (วาฬในภาษานอร์เวย์) กับ วลาดิเมียร์ มันยังอยู่ในน่านน้ำนอร์เวย์ ว่ายเข้าหาเรือ เก็บของที่โยนลงทะเล พฤติกรรมจากการฝึกที่หนีออกมาได้ แต่ทิ้งไม่ลง
สัตว์ 27 ตัวบินจากไครเมียไปอิหร่านเมื่อ 26 ปีก่อน เรื่องราวไม่มีตอนจบที่ยืนยันได้ แต่ทุกไม่กี่ปี เมื่อภูมิรัฐศาสตร์กับชีววิทยาทางทะเลชนกันในที่ไม่คาด — ห้องประชุมเพนตากอน หน้าหนึ่ง WSJ การไต่สวนเรื่องโลมาพลีชีพ — สัตว์เหล่านั้นก็กลับมาอีกครั้ง ไม่ใช่ในฐานะโลมา แต่ในฐานะคำถามที่ไม่มีใครตอบได้
