สะเต๊ะเนื้อฉลามไม้ละ 10 บาท ที่หมู่บ้านล่าฉลาม

เสียงมีดผ่ากระดูกอ่อนดังเหมือนฉีกกระดาษแข็ง ในโรงเรือนคอนกรีตห่างจากท่าขึ้นปลาตันจุงลัวร์ 20 กิโลเมตร แม่ค้าคลุมผ้าซีดจางแยกฉลามหูดำออกเป็น 7 ส่วน — ครีบ พุง สันหลัง กราม หัว หนัง และเนื้อลำตัวที่จะกลายเป็นสะเต๊ะก่อนค่ำ เธอทำงานนี้มาตั้งแต่อายุ 14 แม่เธอก็ทำ ยายเธอก็ทำ

ที่นี่คือรุมบุก หัวใจแปรรูปของหมู่บ้านล่าฉลามแห่งลมบกตะวันออก — จุดที่ฉลามจากตลาดอิลาสโมแบรงก์ใหญ่ที่สุดของอินโดนีเซียถูกขนมาทางรถบรรทุก แล้วออกไปในรูปข้าวเกรียบ ลูกชิ้น เนื้อรมควัน และไม้สะเต๊ะราคา 5,000 รูเปียห์ — ประมาณ 10 บาท

20 วันกลางทะเลเพื่อฉลามเต็มลำ

เรือที่ส่งฉลามให้ตันจุงลัวร์เป็นเรือไม้ขนาด 15–30 ตันกรอส ลูกเรือ 4–5 คน ออกทะเลครั้งละ 15–20 วัน ใช้เบ็ดราวตกฉลามในน่านน้ำตั้งแต่ช่องแคบซุมบาวาถึงร่องน้ำลึกรอบเกาะซุมบา

ต้นทุนต่อทริปราว 15 ล้านรูเปียห์ (ประมาณ 33,000 บาท) — ค่าน้ำมัน น้ำแข็ง เหยื่อ และเสบียง วันที่จับได้ดีได้ฉลาม 10–30 ตัว ตัวละ 20–30 กก. ราคาหน้าท่า 600,000–1,000,000 รูเปียห์ต่อตัว ทริปที่ดีคืนทุน 3–5 เท่า — กำไรที่หล่อเลี้ยงกองเรือนี้มาตั้งแต่ต้นทศวรรษ 1990

"นี่เป็นอาชีพสืบทอดจากรุ่นพ่อสู่รุ่นเรา" ชาวประมงซาฟรุดดินบอก Mongabay Indonesia เมื่อเมษายน 2026 ขณะยืนข้างซากฉลามหางยาว ความรู้เรื่องกระแสน้ำ ระยะห่างเบ็ดราว พฤติกรรมฉลามรอบเขาใต้น้ำ — ทั้งหมดส่งต่อจากพ่อสู่ลูกพร้อมกับเรือ

จากท่าเรือสู่รุมบุก: สายพานแปรรูป

ท่าขึ้นปลาตันจุงลัวร์ทำงานเหมือนตลาดค้าส่ง ฉลามมาถึงทั้งตัว ถูกประมูลตอนเช้ามืด แล้วขึ้นรถบรรทุกไปรุมบุกและหมู่บ้านแปรรูปย่อยภายในไม่กี่ชั่วโมง ตลาดรับฉลามราว 13,000 ตัวต่อปี จาก 57 สายพันธุ์ — ตั้งแต่ฉลามครีบดำและฉลามน้ำเงินไปจนถึงฉลามหัวค้อนที่อยู่ในบัญชี CITES

ที่รุมบุกแบ่งงานกันทั้งหมู่บ้าน ผู้ชายผ่าซาก ผู้หญิงเตรียมชิ้นส่วนรอง เด็กเรียงราวตากแดด ผลิตภัณฑ์รองรับตลาดหลายระดับ:

• สะเต๊ะฉลาม (sate ikan) — เนื้อลำตัวหมักเสียบไม้ย่าง ขายริมทาง 5,000 รูเปียห์/ไม้ (~10 บาท)
• อาบน (abon) — เนื้อฉลามฝอยอบแห้ง โรยข้าว 25,000–40,000 รูเปียห์/กก.
• ข้าวเกรียบฉลาม (kerupuk) — ผสมแป้งมันสำปะหลัง ขนมกินเล่นทั่วลมบก
• บักโซ่และโอตะโกตะ — ลูกชิ้นและทอดมันปลาสำหรับแผงตลาดและรถเข็น
• ครีบแห้ง (sirip kering) — ส่งออกผ่านพ่อค้าคนกลาง ชิ้นส่วนมูลค่าสูงที่ถูกจับตามอง

ทำไมโปรตีนราคา 10 บาทถึงสำคัญ

ลมบกตะวันออกเป็นหนึ่งในพื้นที่พัฒนาน้อยที่สุดของอินโดนีเซีย เนื้อฉลามเติมช่องว่างโปรตีนที่ไก่และเนื้อวัวไม่สามารถเติมได้ในราคาเดียวกัน:

• เนื้อฉลาม — 25,000–40,000 รูเปียห์/กก. ในตลาดท้องถิ่น
• อกไก่ (เทียบ) — 45,000–55,000 รูเปียห์/กก. ในตลาดเดียวกัน
• ค่าอาหารครอบครัว — 5 คนกินสะเต๊ะฉลามอิ่มท้องในราคาไม่ถึง 25,000 รูเปียห์ (~55 บาท)

สำหรับชุมชนรัศมี 50 กม. จากตันจุงลัวร์ ราคานี้ไม่ใช่ของแปลก — เป็นฐานโภชนาการ รายงานภาพถ่ายสารคดีของ Mongabay Indonesia เมื่อเมษายน 2026 แสดงภาพชัด: ทั้งหมู่บ้านมีรายได้ไหลตรงจากการจับ ชำแหละ และย่าง

นี่ไม่ได้หมายความว่าการค้ายั่งยืนต่อสิ่งแวดล้อม แต่อธิบายว่าทำไมมันยังอยู่ท่ามกลางแรงกดดันด้านกฎหมาย และทำไมโปรแกรมอนุรักษ์ที่ไม่แก้สมการราคาอาหารจึงถูกต่อต้านในระดับหมู่บ้าน

ทางตันของการอนุรักษ์

อินโดนีเซียให้สัตยาบัน CITES Appendix II สำหรับฉลามหลายสายพันธุ์ที่ค้าผ่านตันจุงลัวร์ รวมถึงฉลามหัวค้อนและฉลามครีบดำ แต่การบังคับใช้ชนกับชุมชนที่ห่วงโซ่เศรษฐกิจทั้งสาย — ลูกเรือ คนแปรรูป แม่ค้าสะเต๊ะ — ขึ้นอยู่กับฉลาม

การห้ามค้าข้ามคืนจะทำลายเศรษฐกิจท้องถิ่นโดยไม่มีทางออก โปรแกรมอนุรักษ์ที่ได้ผล เช่น อำเภออาโลร์ที่ลดการจับฉลามได้ 91% ผ่านการเปลี่ยนไปท่องเที่ยวทางทะเล ใช้เวลาหลายปีเจรจากับชุมชนและต้องมีรายได้ทดแทนที่เป็นรูปธรรม โครงสร้างการท่องเที่ยวของลมบกตะวันออกยังไม่ถึงจุดนั้น

สำหรับนักดำน้ำที่เห็นการอนุรักษ์ฉลามเป็นเรื่องของทะเล ตันจุงลัวร์เตือนว่ามันเป็นเรื่องความมั่นคงอาหาร เรื่องแรงงาน และเรื่องอัตลักษณ์ข้ามรุ่นด้วย

นักดำน้ำทำอะไรได้บ้างกับความรู้นี้

การเข้าใจห่วงโซ่อุปทานไม่ได้หมายความว่าสนับสนุน แต่เปลี่ยนคุณภาพบทสนทนาที่นักดำน้ำนำไปสู่การอนุรักษ์ฉลาม:

• ถามเรื่องทางเลือก ไม่ใช่แค่การแบน — โปรแกรมที่ได้ผลต้องทดแทนรายได้ ไม่ใช่แค่ห้ามจับ
• สนับสนุนท่องเที่ยวดำน้ำในอินโดนีเซียตะวันออก — ทุกบาทที่นักดำน้ำใช้ในชุมชนแบบตันจุงลัวร์ทำให้ฉลามมีชีวิตมีมูลค่าทางเศรษฐกิจมากขึ้น
• เข้าใจช่องว่าง CITES — การขึ้นบัญชีคุ้มครองบนกระดาษ กับการบังคับใช้จริงในหมู่บ้านประมงห่างไกลเป็นคนละเรื่อง
• อ่านที่มาของอาหาร — เนื้อฉลามขายในตลาดเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ภายใต้ชื่อท้องถิ่น รู้ห่วงโซ่ช่วยตัดสินใจเวลาเดินทาง

ฉลามที่วนอยู่ในถ้ำ Aliwal Shoal และแนวปะการังหน้ารีสอร์ทอยู่ในมหาสมุทรเดียวกัน สิ่งที่เกิดที่ท่าเรือตันจุงลัวร์ตอนเช้ามืดส่งผลถึงน่านน้ำทุกแห่ง

แหล่งข้อมูล

• CITES — รายชื่อสัตว์คุ้มครองภาคผนวก I, II, III
• IUCN Red List — สถานะอนุรักษ์ฉลามและกระเบน
• TRAFFIC — ติดตามการค้าฉลามระดับโลก
• FAO — ข้อมูลประมงโลก อินโดนีเซีย